Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży od 19 lipca 2026 — ESPR

Co dokładnie obowiązuje od 19 lipca 2026 r.?

Artykuł 25 rozporządzenia (UE) 2024/1781, czyli ESPR, zakazuje dużym przedsiębiorstwom niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych wymienionych w załączniku VII. Zakaz nie czeka na przyszły akt produktowy DPP — jest bezpośrednio stosowany i już obowiązuje.

Obowiązek obejmuje niszczenie wykonywane przez sam podmiot gospodarczy oraz sytuacje, w których produkt jest niszczony na jego zlecenie. Podmioty nieobjęte zakazem nie mogą przyjmować produktów w celu jego obejścia.

Jakie produkty obejmuje zakaz?

O zakresie decyduje klasyfikacja CN, a nie samo określenie marketingowe „moda” albo „tekstylia”. Załącznik VII obejmuje:

• kod 4203 — odzież i dodatki odzieżowe ze skóry wyprawionej lub wtórnej
• działy 61 i 62 — odzież i dodatki odzieżowe dziane oraz niedziane
• kody 6504 i 6505 — określone kapelusze, nakrycia głowy i siatki na włosy
• kody 6401–6405 — obuwie objęte wskazanymi pozycjami nomenklatury

Nie każdy dodatek modowy ani każdy produkt tekstylny automatycznie znajduje się w załączniku VII. Firma powinna powiązać SKU z aktualną klasyfikacją CN i zachować uzasadnienie przypisania.

Co ESPR rozumie przez niszczenie?

„Niszczenie” obejmuje celowe uszkodzenie produktu albo pozbycie się go jako odpadu. Wyjątkiem jest przekazanie produktu jako odpadu wyłącznie w celu przygotowania do ponownego użycia, w tym odnowienia lub regeneracji.

Niesprzedanym produktem konsumpcyjnym może być między innymi nadwyżka zapasu, deadstock albo produkt zwrócony przez konsumenta w ramach prawa odstąpienia. Sprzedaż, darowizna i utrzymanie produktu w zapasie nie są same w sobie niszczeniem.

Które firmy są objęte zakazem?

Wielkość firmy ustala się zgodnie z unijną definicją MŚP, z uwzględnieniem przedsiębiorstw partnerskich i powiązanych. Sama liczba pracowników nie zawsze wystarcza do poprawnej klasyfikacji grupy.

Kiedy zniszczenie może być dopuszczalne?

Rozporządzenie delegowane (UE) 2026/296 przewiduje zamknięte, szczegółowo opisane okoliczności. Należą do nich między innymi produkt niebezpieczny lub prawnie niezgodny, uzasadnione naruszenie praw własności intelektualnej, określone ograniczenie licencyjne, uszkodzenie lub zanieczyszczenie uniemożliwiające naprawę, wada konstrukcyjna albo brak przyjęcia prawidłowo zaoferowanej darowizny.

Wyjątek nie działa na podstawie samej deklaracji „produktu nie da się sprzedać”. Podmiot musi spełnić dokładne warunki właściwego odstępstwa i posiadać dokumentację wymaganą dla danego przypadku.

Jaką dokumentację trzeba utrzymywać?

Dla produktu niszczonego na podstawie odstępstwa dokumentacja może obejmować ocenę bezpieczeństwa, wskazanie naruszonego przepisu, decyzję lub materiał dotyczący praw własności intelektualnej, raport z inspekcji, dowody oceny naprawy i odnowienia albo dowody prawidłowej oferty darowizny.

• dokumenty dotyczące odstępstwa przechowuje się przez pięć lat po zniszczeniu
• na żądanie właściwego organu trzeba je udostępnić elektronicznie w ciągu 30 dni
• operatorowi przetwarzania odpadów przekazuje się oświadczenie o zastosowanym odstępstwie
• dowód powinien dotyczyć właściwych produktów lub partii, a nie ogólnej polityki firmy

Zakaz a coroczne ujawnianie danych

Zakaz z art. 25 i obowiązek ujawniania danych z art. 24 to dwa powiązane, ale odrębne mechanizmy.

Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2026/2 ustanawia wspólny format informacji o niesprzedanych produktach konsumpcyjnych odrzuconych jako odpady. Stosuje się je od 2 marca 2027 r., a pierwszy okres obejmuje pierwszy pełny rok finansowy po tej dacie. Informacje ujawnia się w ciągu 12 miesięcy po końcu tego roku.

Ujawnienie obejmuje między innymi liczbę i masę produktów, powody pozbycia się, sposób zagospodarowania odpadów oraz działania podjęte i planowane w celu zapobiegania niszczeniu. Dokumenty potwierdzające przekazanie i odbiór produktów przechowuje się przez pięć lat po ujawnieniu.

Co firma powinna zrobić teraz?

1. Ustal wielkość przedsiębiorstwa z uwzględnieniem podmiotów partnerskich i powiązanych.
2. Powiąż niesprzedane SKU z kodami CN z załącznika VII.
3. Zmapuj wszystkie ścieżki: ponowna sprzedaż, darowizna, naprawa, odnowienie, zwrot dostawcy i odpady.
4. Zablokuj automatyczne zlecenia niszczenia bez zatwierdzonej podstawy i dowodów.
5. Ustal dokumenty wymagane dla każdego odstępstwa z rozporządzenia 2026/296.
6. Przygotuj dane ilościowe i dowody przekazania pod przyszły format ujawniania.
7. Wprowadź audytowalny rejestr decyzji dla modelu, SKU, partii i operatora odpadowego.

Sprawdź zakres w kilka minut

Publiczny checker zakazu niszczenia niesprzedanej odzieży rozdziela wielkość przedsiębiorstwa, zakres produktowy, definicję niszczenia, możliwe odstępstwo i obowiązek ujawniania danych. Wynik jest orientacyjną kwalifikacją procesu — nie zastępuje analizy prawnej konkretnego przypadku.